Факультет кафедраларындағы исленип атырған инталы темалар –

  1. КАЛЬЦИНАЦИЯЛАНГАН СОДА ИСЛЕП ШЫҒАРЫЎ ШЫҒЫНДЫСЫ – ДИСТИЛЛЯЦИЯ СУЙЫҚЛЫҒЫНАН ТУЗЛЫ ТОПЫРАҚЛАРДЫ ҚАТЫРЫЎШЫ АЛЫЎ  ТЕХНОЛОГИЯСЫ ИЗЛЕНИЎИ .

(Химиялық технология кафедрасы)

Мақсети – сода ислеп шығарыў шығарыў шығындысы болған дистиллерли суйықлық тийкарында дузланған топырақлардың қатырыўшысын ислеп шығарыў технологиясының теориялық ҳәм әмелий тийкарларын жаратыўға қаратылған. Алынған дуз топырақты қатырыўшы (ТТК) концентратын себиўден алдын тәбиий газди казып алыўда шығатуғын пласть суўлары менен суйылтырыў нормаларын ислеп шығыўға қаратылған.

Орынланған жумыслар. Темаға тийисли әдебиятлар ҳәм материаллар тереңрек анализ қылынды. 1 тонна сода ислеп шығарыўы нәтийжесинде 9 м3 шығынды дистиллерли суйықлыў ажралып шығады. Дистиллерли суйықлық пенен бирге шығынды бассейнге 1 тонна CаCl2, 0,5 т  NaCl  ва 7,5 т H2O келип туседи. Усыныс қылып атырған технология “Қоңырат сода заводи” УК да пайда болатуғын актуаль проблема болған дистиллерли суйықлықтың сондай- ақ газди комплекс таярлаў қосылмасында арал теңизи түбиндеги тәбиий пайда болған пласть суўлары утилизациясына бағышланған.

Бизиң пикиримиз бойынша, тек проекттиң мәселелерин шешиў нәтийжесинде жоқарыдағы проблемаларды шешиў мумкин.

Алынған нәтийжелерден пайдаланыў дәрежеси жоқары болады ҳәм дүнья әмелиятындағы тараў жетискенликлеринен қалыспайды.

натрий, калций ҳәм магний хлоридлер, сулфатлар ҳәм карбонатлардан ибарат болған 2-3-4 компонентли қурамалы суўлы системаларда кең температура ҳәм концетрацион интервалларда ериўшеңлиги ҳәм компонентлерди өз-ара ҳәрекети излениўи; пуўлатыў процессиниң аналитик көрсеткишлерине технологик параметрлердиң тәсирин анықлаған жағдайда дистиллерли суўдың пуўлатыў процессиниң излениўи; концентрация ҳәм температураға көре пуўлатыў процессиниң аралық ҳәм жуўмақлаўшы өнимлериниң реологик қәсийетлерин үйрениў.

 

 

  1. МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН АДСОРБЕНТЛЕР ЖӘРДЕМИНДЕ АҚАБА СУЎЛАРДЫ АЎЫР МЕТАЛЛАР ИОНЛАРЫНАН ТАЗАЛАЎ.

(Физикалық ҳәм коллидлық химия кафедрасы)

Жумыстың актуаллығы: Бул жумыс химия илиминиң коллоид химия тараўына тийисли болып, ең тийкарғы машқала болып турған суў ресурсларын қорғаў, суўдағы араласпаларды айырыў, баҳалы затларды бөлип алыў мәселелерине бағышланған.

Бүгинги күни пайдаланып атырған реагентлердин қымбатлылығы, шеттен алынып келиўи, ҳәр бир суў дереклерине, түрине байланыслы екенлиги, жергиликли арзан минерал сорбентлерди пайдаланыў, адсорбциялық қәсийетлерин белгили бир бағытта жөнелттириў, бет-актив  қәсийетлерин  адсорбция механизмлери арқалы үйрениў теориялық тәрепинен үлкен қызығыўшылық пайда етеди ҳәм әмелий, практикалық әҳмийетке ийе.

Қара, реңли металлургия санааты қайта ислеў өндирисиндеги шығынды ақаба суўлардың патасланыў дереклери аўыр, реңли металлар болып, адсорбентлер жәрдеминде суўларды тазалаў менен биргеликте, суўдағы қымбат баҳа металларды жыйнап алыўда қолланылады. Бул процессте тазаланған суў өндирис ушын қайта пайдаланыўға имканият жаратады.

Жумыстың мақсети: Жергиликли арзан тәбийғый бентониттиң адсорбциялық сыйымлығын жоқарылатыў ушын синтезленген суўда ерийтуғын қурамында амин ҳәм карбоксил топарлары бар  П2М5ВП – 2 метил 5 винилпирин (5 винил α – пиколин) полимер – флокулянт [Патент №IDP 04290]  менен модификациялаў.

Адсорбент ретинде пайдаланыў ушын  жумсақ усыл менен мофикациялаў –  минерал қабатлар арасында жайласқан алмасыўшы ионларды қурамында қарама – қарсы ионға ийе  карбоксиль ҳәм амин топарларын тутқан сополимер  менен алмастырыў ҳәм коллоид –химиялық қәсийетлерин иззертлеў.

Синтезленген полимердиң коллоид-химиялық қәсийетлерине байланыслы ылайлы суспензия системаларына тәсирлерин изертлеў ҳәм адсорбциялық қубылысын анықлаў. Химиялық реагент сыпатында арзан баҳада болыўы, жергиликли затлардан алыныўы, жақсы сақланыўы, бетон ҳәм металл қурылмаларға коррозиялық тәсирин тийгизбеўи зәрүр. Соның ушында технология процессиниң арзан болыўы, шийки затлардың жергиликли болыўына итибар аўдарылды

Жумыстың илимий жаңалығы:

  • Қурамында карбоксиль топарларын тутқан полимер менен модификацияланған жергиликли бентонитти адсорбент ретинде пайдаланыў.
  • Қара, реңли металлургия санааты өндирислик шығынды  суўлар қурамында болатуғын реңли металларды адсорбциялаў қубылысын уйрениў ҳәм технологиялық мутәжлик ушын қайта ислетиў.

 

  1. Илимий-изертлеў жумысының темасы: ҚАРАҚАЛПАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ КАРБОНАТЛЫ ПОРОДАЛАРЫНАН ТИЙКАРЫНДА ҚУРЫЛЫС МАТЕРИАЛЛАРЫН АЛЫЎ.

(Физикалық ҳәм коллидлық химия кафедрасы)

 

Жумыстың актуаллығы: Қарақалпақстан Республикасы өзиниң географиялық жайласыўы бойынша, геологиялық көз қарастан, ең бир қолайлы ҳәм келешеги үлкен районлардың бири болып саналады.

Республикамыз территориясы ҳәр қыйлы қурылыс материалларын ислеп шығарыўда қолланатуғын жер үсти ҳәм жер асты минерал шийки затларға жүдә бай. Олар арасында цемент ислеп шығарыўда пайдаланатуғын карбонат ҳәм мергель породалары, известли-белит қатырыўшыларын, қурылыс ҳәги ҳәм қурылыс гипслерин алыўда қолланатуғын минераллардың шығыў орынлары табылған.

Республикамыз территориясында 142 шығыў орнында 12 түрдеги қурылыс затларын ислеп шығарыўда қолланатуғын минерал шийки затлар бар. Олардан гербиш ушын 33, карбонат породалар 37, гипсли 9 ҳәм цемент ушын 13 шығыў орынлары табылған.

Республикамызда Үстирт, Ақбурлы, Порлытаў, Хожакөл ҳ.т.б. кәнлерде мергеллердиң тәбийғый запасларының көп болыўы, олар  тийкарында  қатырыўшы қурылыс затларын алыў кереклигин ҳәм оларды изертлеўдиң зәрүрлигин келтирип шығарады.

Мергеллер тийкарында қурылыс ислеринде қолланылатуғын жоқары сападағы ҳәк ислеп шығарыў мүмкин емес, себеби оның қурамында көп муғдардағы кальцит пенен бирге аз муғдарларда қум, глина ҳәм басқада  араласпалардың  болыўы, күйдириў өниминиң қурамында еркин кальций оксиди менен басқада минераллардың пайда болыўына алып келеди, нәтийжеде ҳәқтиң сөниў ўақтының узайыўына ҳәм шығымлылықтың азайыўына алып келеди.

Мергеллерди санаатта көпшилик жағдайларда портландцемент алыў ушын пайдаланылады, бирақ Қарақалпақстан аймағында ушырасатуғын тәбийғый мергеллер өзиниң минералогиялық қурамы бойынша портландцемент алыў ушын жарамсыз, себеби оның қурамында глиналық минераллардың муғдары жеткиликсиз болып есапланады. Портландцемент алыўда күйдириў температурасының жоқары болыўы (1400-14500С) алынған өнимниң өзине түсер баҳасын қымбатлатып жибереди.

Жумыстың мақсети:Қарақалпақстан Республикасы Хожакөл кәниниң мергеллерин толық үйренип, ол тийкарында ҳәкли-белитли бириктириўши материал алыўға, оның оптимал күйиў ўақтын ҳәм температурасын анықлаўға, алынған  материалдың қурамын ҳәм қәсийетлерин үйрениўге бағышланған.

Жумыстың әмелий әҳмийети: Мергеллер тийкарында қурылыста кеңнен пайдаланылатуғын (силикат гербиш, силикат блоклар) төмен температурада алынатуғын, өзиниң айырым қәсийетлери бойынша көпшилик бириктириўшилерден үстин туратуғын ҳәк-белитли бириктириўши материал алыў мүмкин.